การปกครองคณะสงฆ์

            ในพระราชบัญญัติคณะสงฆ์   พ.ศ.   ๒๕๐๕   แก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ ( ฉบับที่   ๒ )  
พ.ศ.   ๒๕๓๕  มีมาตราในพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ที่เกี่ยวข้องดังนี้

           มาตรา   ๒๐   คณะสงฆ์ต้องอยู่ภายใต้การปกครองของมหาเถรสมาคม การจัดระเบียบการปกครองคณะสงฆ์ให้เป็นไป
ตามที่กำหนดในกฎมหาเถรสมาคม

          มาตรา   ๒๐   ทวิ   เพื่อประโยชน์แก่การปกครองคณะสงฆ์ส่วนกลางและส่วนภูมิภาคให้มี
เจ้าคณะใหญ่ปฏิบัติหน้าที่ในเขตปกครองคณะสงฆ์

             การแต่งตั้งและการกำหนดอำนาจหน้าที่เจ้าคณะใหญ่  
ให้เป็นไปตามหลักเกณฑ์และวิธีการที่ กำหนดในกฎมหาเถรสมาคม

             มาตรา   ๒๑   การปกครองคณะสงฆ์ส่วนภูมิภาค   ได้จัดแบ่งเขตปกครองดังนี้

                              (๑)   ภาค

                              (๒)  จังหวัด

                              (๔)   อำเภอ

                              (๕)   ตำบล

              จำนวนและเขตปกครองดังกล่าวให้เป็นไปตามที่กำหนดในกฎมหาเถรสมาคม

               มาตรา   ๒๒   การปกครองคณะสงฆ์ส่วนภูมิภาค   ให้มีพระภิกษุเป็นผู้ปกครองตามชั้น   ตาม ลำดับดังต่อไปนี้

                              (๑)   เจ้าคณะภาค

                              (๒)  เจ้าคณะจังหวัด

                              (๓)  เจ้าคณะอำเภอ

                              (๔)  เจ้าคณะตำบล

               เมื่อมหาเถรสมาคมเห็นสมควรจะจัดให้มีรองเจ้าคณะภาค   รองเจ้าคณะจังหวัด   รองเจ้าคณะอำเภอ  
และรองเจ้าคณะตำบล   เป็นผู้ช่วยเจ้าคณะนั้น ๆ   ก็ได้

               มาตรา   ๒๓   การแต่งตั้งถอดถอนพระอุปัชฌาย์   เจ้าอาวาส   รองเจ้าอาวาส  ผู้ช่วยเจ้าอาวาส
พระภิกษุอันเกี่ยวกับตำแหน่งปกครองคณะสงฆ์ตำแหน่งอื่น ๆ และไวยาวัจกรให้เป็นไปตามหลักเกณฑ์และวิธี การที่กำหนดในกฎมหาเถรสมาคม

เจ้าคณะใหญ่

                        (๑)  ดำเนินการปกครองคณะสงฆ์ให้เป็นไปตามพระธรรมวินัย  กฎหมาย  กฎมหาเถรสมาคม 
ข้อบังคับ  ระเบียบ  คำสั่ง  มติ  ประกาศ  พระบัญชาสมเด็จพระสังฆราช

                        (๒)  ควบคุมและส่งเสริมการรักษาความเรียบร้อยดีงาม    การศาสนศึกษา       การศึกษาสงเคราะห์ 
การเผยแผ่พระพุทธศาสนา การสาธารณูปการ และการสาธารณสงเคราะห์ ให้ดำเนินไปได้ด้วยดี

                        (๓)  วินิจฉัยการลงนิคหกรรม   วินิจฉัยข้ออุทธรณ์คำสั่งหรือคำวินิจฉัยชั้นภาค    หรือมี อำนาจหน้าที่
ในกรณีที่ได้รับมอบหมายอย่างอื่นจากมหาเถรสมาคม

                        (๔)  แก้ไขข้อขัดข้องของเจ้าคณะภาคให้เป็นไปโดยชอบ

                        (๕)  ควบคุมบังคับบัญชาเจ้าคณะและเจ้าอาวาส    ตลอดถึงพระภิกษุสามเณรผู้อยู่ในบังคับบัญชา
หรืออยู่ในเขตปกครองของตน  และชี้แจงแนะนำการปฏิบัติหน้าที่ของผู้อยู่ใต้บังคับบัญชา  ให้เป็นไปโดยความเรียบร้อย

                        (๖)  ตรวจการและประชุมพระสังฆาธิการในเขตปกครองของตน

เจ้าคณะภาค

                        (๑)  ดำเนินการปกครองคณะสงฆ์ให้เป็นไปตามพระธรรมวินัย  กฎหมาย  กฎมหาเถรสมาคม 
ข้อบังคับ  ระเบียบ  คำสั่ง  มติ  ประกาศ  พระบัญชาสมเด็จพระสังฆราช

                        (๒)  ควบคุมและส่งเสริมการรักษาความเรียบร้อยดีงาม    การศาสนศึกษา การศึกษาสงเคราะห์ 
การเผยแผ่พระพุทธศาสนา การสาธารณูปการ และการสาธารณสงเคราะห์ ให้ดำเนินไปได้ด้วยดี

                        (๓)  วินิจฉัยการลงนิคหกรรม   วินิจฉัยข้ออุทธรณ์คำสั่งหรือคำวินิจฉัยชั้นจังหวัด

                        (๔)  แก้ไขข้อขัดข้องของเจ้าคณะจังหวัดให้เป็นไปโดยชอบ

                        (๕)  ควบคุมบังคับบัญชาเจ้าคณะและเจ้าอาวาส    ตลอดถึงพระภิกษุสามเณรผู้อยู่ในบังคับบัญชา
หรืออยู่ในเขตปกครองของตน  และชี้แจงแนะนำการปฏิบัติหน้าที่ของผู้อยู่ในบังคับบัญชา  ให้เป็นไปโดยความเรียบร้อย

                        (๖)  ตรวจการและประชุมพระสังฆาธิการในเขตปกครองของตน

เจ้าคณะจังหวัด

เจ้าคณะอำเภอ

เจ้าคณะอำเภอมีอำนาจหน้าที่ปกครองคณะสงฆ์ในเขตอำเภอของตน  ดังนี้

                        (๑)  ดำเนินการปกครองคณะสงฆ์ให้เป็นไปตามพระธรรมวินัย  กฎหมาย  กฎมหาเถรสมาคม  ข้อบังคับ 
ระเบียบ  คำสั่ง  มติ  ประกาศ  พระบัญชาสมเด็จพระสังฆราช  คำสั่งของผู้บังคับบัญชาเหนือตน

                        (๒)  ควบคุมและส่งเสริมการรักษาความเรียบร้อยดีงาม    การศาสนศึกษา       การศึกษาสงเคราะห์ 
การเผยแผ่พระพุทธศาสนา การสาธารณูปการ และการสาธารณสงเคราะห์ ให้ดำเนินไปได้ด้วยดี

                        (๓)  ระงับอธิกรณ์      วินิจฉัยการลงนิคหกรรม      วินิจฉัยข้ออุทธรณ์คำสั่งหรือคำวินิจฉัยชั้นเจ้าคณะตำบล

                        (๔)  แก้ไขข้อขัดข้องของเจ้าคณะตำบลให้เป็นไปโดยชอบ

                        (๕)  ควบคุมบังคับบัญชาเจ้าคณะและเจ้าอาวาส    ตลอดถึงพระภิกษุสามเณรผู้อยู่ในบังคับบัญชา
หรืออยู่ในเขตปกครองของตน  และชี้แจงแนะนำการปฏิบัติหน้าที่ของผู้อยู่ในบังคับบัญชา  ให้เป็นไปโดยความเรียบร้อย

                        (๖)  ตรวจการและประชุมพระสังฆาธิการในเขตปกครองของตน

เจ้าคณะตำบล

                     เจ้าคณะตำบล  
หมายถึง   เจ้าคณะแขวงในกรุงเทพมหานคร   และเจ้าคณะตำบลในจังหวัดนอกจากกรุงเทพมหานคร

เจ้าคณะตำบลมีอำนาจหน้าที่ปกครองคณะสงฆ์ในเขตตำบลของตน  ดังนี้

                        (๑)  ดำเนินการปกครองคณะสงฆ์ให้เป็นไปตามพระธรรมวินัย  กฎหมาย  กฎมหาเถรสมาคม  ข้อบังคับ 
ระเบียบ  คำสั่ง  มติ  ประกาศ  พระบัญชาสมเด็จพระสังฆราช  คำสั่งของผู้บังคับบัญชาเหนือตน

                        (๒)  ควบคุมและส่งเสริมการรักษาความเรียบร้อยดีงาม  การศาสนศึกษา การศึกษาสงเคราะห์ 
การเผยแผ่พระพุทธศาสนา การสาธารณูปการ และการสาธารณสงเคราะห์ ให้ดำเนินไปได้ด้วยดี

                        (๓)  ระงับอธิกรณ์        วินิจฉัยการลงนิคหกรรม      วินิจฉัยข้ออุทธรณ์คำสั่งหรือคำวินิจฉัยชั้นเจ้าอาวาส

                        (๔)  แก้ไขข้อขัดข้องของเจ้าอาวาสให้เป็นไปโดยชอบ

                        (๕)  ควบคุมบังคับบัญชาเจ้าเจ้าอาวาส    และพระภิกษุสามเณรผู้อยู่ในบังคับบัญชา หรืออยู่ในเขตปกครองของตน  และชี้แจงแนะนำการปฏิบัติหน้าที่ของผู้อยู่ในบังคับบัญชา  ให้เป็นไปโดยความเรียบร้อย

                        (๖)  ตรวจการและประชุมพระสังฆาธิการในเขตปกครองของตน

เจ้าอาวาส

                        เจ้าอาวาส   หมายถึง   พระผู้ปกครองดูแลอำนวยกิจการทุกอย่างเกี่ยวกับวัด   กฎหมายกำหนด
ให้วัดหนึ่งมีเจ้าอาวาสรูปหนึ่ง   แต่จะมีรองเจ้าอาวาสผู้ช่วยเจ้าอาวาสได้หลายรูปตามควรแก่ฐานะของวัด

                        เจ้าอาวาสเป็นพระสังฆาธิการ   และเป็นเจ้าพนักงานตามกฎหมาย   มีหน้าที่บำรุงรักษาวัด   จัดกิจการและศาสนสมบัติของวัดให้เป็นไปด้วยดีปกครองดูแลผู้อยู่อาศัยในวัดทั้งบรรพชิตและคฤหัสถ
์ให้ปฏิบัติ ตามพระธรรมวินัย  ทั้งคอยอำนวยความสะดวกแก่ชาวบ้านในการทำบุญบำเพ็ญกุศลอีกด้วย

เจ้าอาวาสมีหน้าที่และอำนาจตามพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ดังนี้

                        มาตรา   ๓๗   เจ้าอาวาสมีหน้าที่ดังนี้

                        (๑)   บำรุงรักษาวัด   จัดกิจการและศาสนสมบัติของวัดให้เป็นไปด้วยดี

                        (๒)   ปกครองและสอดส่องให้บรรพชิตและคฤหัสถ์ที่มีที่อยู่หรือพำนักอาศัยอยู่ในวัดนั้น 
.............ปฏิบัติตามพระธรรมวินัย   กฎมหาเถรสมาคม   ข้อบังคับ   ระเบียบหรือคำสั่งของมหาเถรสมาคม

                        (๓)   เป็นธุระในการศึกษาอบรมและสั่งสอน   พระธรรมวินัยแก่บรรชิตและคฤหัสถ์

                        (๔)   ให้ความสะดวกตามสมควรในการบำเพ็ญกุศล

                        มาตรา   ๓๘   เจ้าอาวาสมีอำนาจดังนี้

                        (๑)   ห้ามบรรพชิตและคฤหัสถ์ซึ่งมิได้รับอนุญาตของเจ้าอาวาสเข้าไปอยู่อาศัยในวัด

                        (๒)   สั่งให้บรรพชิตและคฤหัสถ์ซึ่งไม่อยู่ในโอวาทของเจ้าอาวาสออกไปเสียจากวัด

 (๓)   สั่งให้บรรชิตและคฤหัสถ์ที่มีที่อยู่หรือพำนักอาศัยในวัด   ทำงานภายในวัดหรือให้ทำทัณฑ์บนหรือ
ให้ขอขมาโทษ ในเมื่อบรรพชิตหรือคฤหัสถ์ในวัดนั้นประพฤติผิดคำสั่งเจ้าอาวาสซึ่งได้สั่งโดยชอบด้วยพระธรรมวินัย  
กฎมหาเถรสมาคม   ข้อบังคับ   ระเบียบหรือคำสั่งของมหาเถรสมาคม

ที่ปรึกษาเจ้าคณะ

                       ข้อ   ๒๙   เพื่อยกย่องเชิดชูเจ้าคณะและรองเจ้าคณะผู้ปฎิบัติหน้าที่มาโดยความเรียบร้อย มหาเถรสมาคม จะให้มีที่ปรึกษาของเจ้าคณะในส่วนภูมิภาคชั้นใด ๆ ก็ได้

                        ให้ที่ปรึกษามีหน้าที่ให้คำปรึกษาแก่เจ้าคณะชั้นนั้น ๆ

                        ข้อ   ๓๔   การแต่งตั้งที่ปรึกษาเจ้าคณะตามข้อ   ๒๙   แห่งกฎมหาเถรสมาคม   ฉบับที่   ๒๓
( พ.ศ.   ๒๕๔๑ )   ว่าด้วยระเบียบการปกครองคณะสงฆ์   ให้เป็นไปดังนี้

                        พระสังฆาธิการผู้ดำรงตำแหน่ง   หรือเคยดำรงตำแหน่ง   เจ้าคณะภาค   รองเจ้าคณะภาค  เจ้าคณะจังหวัด รองเจ้าคณะจังหวัด  เจ้าคณะอำเภอ  รองเจ้าคณะอำเภอ   เจ้าคณะตำบล   และรองเจ้าคณะตำบลได้ปฏิบัติหน้าที่ ี่มาโดยเรียบร้อยจนมีอายุครบ   ๘๐   ปีบริบูรณ์  ให้ยกย่องเชิดชูเป็นที่ปรึกษาเจ้าคณะในชั้นนั้น ๆเว้นแต่ทุพพลภาพ   หรือพิการ   ถ้ายังมีความเหมาะสม   หรือยังหาผู้ดำรงตำแหน่งในชั้นนั้น ๆ ไม่ได้  หรือได้แต่ไม่เหมาะสมมหาเถรสมาคม
จะพิจารณาให้ดำรงตำแหน่งเดิมต่อไปอีกไม่เกิน  ๓   ปี    เฉพาะกรณี
ในการแต่งตั้งที่ปรึกษา   ให้ผู้บังคับบัญชาใกล้ชิดเสนอตามลำดับจนถึงมหาเถรสมาคมพิจารณา
เพื่อมีพระบัญชาแต่งตั้งตามมติมหาเถรสมาคม

กิตติมศักดิ์

                      ข้อ   ๓๙  พระสังฆาธิการรูปใดดำรงตำแหน่งหน้าที่โดยเรียบร้อยตลอดมาจนถึงชราทุพพลภาพ  
หรือพิการ   สมควรได้รับปลดเปลื้องภาระเพื่อให้พักผ่อนหรือรักษาตัว  
ก็ให้ผู้มีอำนาจแต่งตั้งพิจารณายกเป็นกิตติมศักดิ์

                        ข้อ   ๔๐  พระสังฆาธิการดำรงตำแหน่งเจ้าคณะ   หรือรองเจ้าคณะได้เพียงตำแหน่งเดียว

กฎมหเถรสมาคม   ฉบับที่   ๒๔   ( พ.ศ.   ๒๕๔๑ )  ประกาศในแถลงการณ์คณะสงฆ์  ฉบับพิเศษ เล่มที่   ๘๖  วันที่   ๓   ตุลาคม   ๒๕๔๑